Afvallen: Waarom ruim 70% uiteindelijk faalt

Afvallen is simpel, toch? Je moet gewoon meer calorieën verbranden dan je eet of minder eten dan je verbrand (oftewel meer gaan bewegen en/of minder eten) en voilà! Theoretisch(en eventjes kort door de bocht genomen) gezien is er weinig moeilijks aan. De energiebalans is 1 van de weinige theorieën die door de jaren heen in de wetenschap overeind is  gebleven: zit je in een negatieve energiebalans (calorietekort) dan val je af, zit je in een positieve energiebalans (calorieoverschot) dan kom je aan. Of je het nou wilt horen of niet dit is altijd zo en er is haast geen speld tussen te krijgen. Het probleem an sich is bijvoorbeeld niet dat je ‘te weinig eet‘, maar dat dit een strategie is die voor de meeste niet vol te houden is op de lange termijn. Natuurlijk hebben o.a. factoren als stress en rust hier invloed op, maar deze reikt maar tot op zekere hoogte. Anders zouden mensen in derde wereld landen allemaal overgewicht moeten hebben i.p.v. ondergewicht. Maar waarom is het dan zo moeilijk om blijvend gewicht te verliezen?

Waarom komt ruim 70% van de mensen met overgewicht die gewicht verliezen binnen 2 jaar weer aan en zijn ze binnen 3 tot 5 jaar weer terug op hun oude gewicht (of er overheen)?1, 2, 3

Complex probleem simplistische benadering

Het probleem begint bij het feit dat er veel te simplistisch gedaan wordt over een (in veel gevallen) uiterst complex probleem. Professionals doen zich tegenwoordig voor als een expert in afvallen, terwijl ze hier helemaal geen kaas van hebben gegeten (al denken ze zelf van wel, mijn irritatie hierover heb ik hier al eens uitgesproken). Je moet gewoon minder eten, je moet gewoon meer bewegen, je moet gewoon doorzetten, gewoon je prioriteiten op orde hebben etc. Als dit allemaal zo gewoon is waarom heeft dan 58,3% van de mannen en 51,2% van de vrouwen 4 in de bevolking overgewicht? De realiteit is dat het allemaal niet zo gewoon is, overgewicht in welke vorm of mate dan ook is een probleem met een biopsychosociale grondslag.

Genetische opmaak is 1 deel van de puzzel, sommige mensen vallen inderdaad makkelijker af dan anderen en sommige hebben inderdaad meer aanleg voor overgewicht (ik zeg altijd tegen mijn cliënten “je genen is net als een kaartspel de ene krijgt bij de geboorte een betere hand uitgedeeld dan de ander, maar dit wil niet zeggen dat je hier zelf geen invloed op kunt uitoefenen”). Hoe oneerlijk dit ook is, dit zijn overkombaren factoren en dit is over het algemeen het ‘makkelijke’ gedeelte van de puzzel. Dit gedeelte is namelijk te beïnvloeden door meer bewegen en minder te eten.

Waar gaat het mis?

De andere 2 factoren (sociaal en psychologisch) zijn van een heel andere orde en vaak veel moeilijker om invloed op uit te oefenen. De reden dat afvallen op termijn zo vaak mislukt is omdat hier er veel te weinig aandacht aan wordt besteed. Uit onderzoek blijkt dat o.a. de volgende factoren samenhangen met opnieuw aankomen na afvallen5:

  • Niet behalen van vooraf gesteld doelgewicht (psychologisch, sociaal, biologisch)
  • De wijze waarop mensen de verloren kilo’s interpreteren (psychologisch, sociaal)
  • Zelfbeeld meten aan de hand van lichaamsgewicht (psychologisch, sociaal)
  • Negatieve coping strategie en probleemoplossingsvermogen (psychologisch)
  • Een zwart/wit denkwijze (psychologisch)

Vaak onthielden mensen die weer in gewicht aankwamen zichzelf ook van eten dat ze echt lekker vonden waardoor ze zich ongelukkig voelde6. Tevens bleek stress en stresshantering een belangrijke factor te zijn tijdens de fase van opnieuw aankomen in gewicht7.

Hoe dan wel?

Overgewicht (veel of weinig) komt niet uit de lucht vallen, het komt ergens vandaan. Zeggen dat het komt door teveel eten en te weinig bewegen is in veel gevallen veel te kortzichtig, echter proberen we het vaak wel op deze manier op te lossen. Feit is dat het gros van de trainers en voedingsconsulenten bijvoorbeeld helemaal geen flauw idee hebben wat impulscontrole gerelateerde problemen zijn, hoe deze te herkennen of wat hiermee te doen. Laat staan problemen omtrent lijngericht eten of emotie gestuurd eten. Dit wordt allemaal nog lastiger gemaakt door het feit dat veel mensen hier zelf niet van bewust zijn of het niet onder ogen willen zien en hopen dat de kern van het probleem simpeler op te lossen is (gewoon meer bewegen). Hierdoor worden soms successen op de korte termijn behaald, maar zodra mensen het weer zelf moeten doen gaat het mis. Het probleem is dat we een muur gemetseld willen hebben maar in plaats van naar de metselaar gaan, gaan we naar een timmerman. Die kan er ook wel wat van, maar mist de diepgang in benodigde kennis en kunde.

De weg naar succes

Uit onderzoek bleken o.a. de volgende factoren  van belang te zijn om de kans op blijvend gewichtsverlies vergroten8, 9:

  • Reflectievermogen op inname van voeding
  • Mate van sociale ondersteuning na periode van afvallen (meer ondersteuning vergroot de kans op blijvend gewichtsverlies)
  • Emotioneel gestuurd eten verlagen
  • Flexibel leren om te gaan met je voedingspatroon

Het is dus van cruciaal belang dat de primaire aandacht uitgaat naar dit soort factoren, anders is de interventie gedoemd om te mislukken. Je bouwt ook geen huis zonder fundering, dit kan een tijdje goed gaan maar uiteindelijk zal het instorten.

Meer bewegen en minder eten zal in veel gevallen alleen maar succesvol zijn als de psychologische en sociale factoren gedekt zijn. Reflectievermogen, emoties, flexibiliteit t.o.v. je voeding zijn allemaal voorbeelden factoren die zich afspelen tussen je oren. Bij sociale ondersteuning is het van belang je omgeving mee te nemen in het proces.

Tot slot

Is het dan bij voorbaat allemaal gedoemd te mislukken? Nee. Wat ik hier onder de aandacht wil brengen is dat overgewicht en succesvol afvallen een complex proces is. Daarentegen zullen in sommige gevallen de psychologische en sociale factoren ‘vanzelf’ volgen als iemand gemotiveerd is om af te vallen. In veel gevallen gebeurt dit echter niet (op de lange termijn) en daarom is het van belang om rekening te houden met het bovenstaande. Ik wil je niet bang maken, ik snap dat het misschien allemaal als erg veel en ingewikkeld klinkt (en dat is het ook wel), maar het probleem realistisch ontleden is de weg naar de oplossing!

De meesten kennen mijn irritatie wel over bepaalde mensen binnen onze beroepsgroep. Ik zie met lede ogen aan hoe het momenteel een trend is dat trainers ineens lifecoaches worden en zich gaan wagen aan dingen waar ze helemaal geen verstand van hebben. Mijn Facebook tijdlijn staat vol met kreten als: “je moet (gewoon 😛 ) het werk willen doen en dan zullen de resultaten volgen”. Het probleem is dat de mensen die dit roepen meestal zelf geen moeite hebben om zichzelf te motiveren en niet weten hoe het voelt om hier echt moeite mee te hebben. En als mensen gewoon het werk zouden kunnen doen, dan zouden ze het hele probleem in eerste instantie al niet hebben. Daarbij wordt ook nog even vergeten dat het hier gaat om de fysieke en mentale gezondheid van mensen (begrijp me niet verkeerd meer bewegen, gezonder eten en hierbij professionele hulp zoeken van een trainer is hartstikke positief maar houdt rekening met het bovenstaande) wanneer ze teleurgesteld raken na de zoveelste mislukte poging op de lange termijn. De consument zelf maakt zich in veel gevallen echter ook schuldig en zoekt de oplossing liever in het bevriezen van vetcellen, ze laten wegsmelten door ultra geluid of ze simpelweg te doen verdwijnen door middel van pillen. Ook trainen is niet meer nodig, want je kunt tegenwoordig strakke spieren krijgen d.m.v. elektrostimulatie. Helaas geldt in veel gevallen “als het te mooi klinkt om waar te zijn, dan is dat meestal ook zo”.

Heb je voornemens om gewicht te verliezen? Neem dan je tijd; adapteer een lange termijn strategie, maak aanpassingen op zowel lichamelijk, psychologisch en sociaal gebied en vergroot je kansen om bij de 30% te horen die wel succesvol en blijvend het gewicht verliest!

  1. SByrne, ZCooper& CFairburn(2003) Weight maintenance and relapse in obesity: a qualitative study. Int J Obes Relat Metab Disord27, 955–962.
  2. SVisram, ACrosland& HCording(2009) Triggers for weight gain and loss among participants in a primary care-based intervention. Br J Commun Nurs14, 495–501.
  3. SPhelan, JOHill, WLanget al. (2003) Recovery from relapse among successful weight maintainers. Am J Clin Nutr78, 1079–1084.
  4. World Health Organization (2013) Obesity and overweight; available at //www.who.int/mediacentre/factsheets/fs311/en/index.html
  5. SByrne, ZCooper& CFairburn(2003) Weight maintenance and relapse in obesity: a qualitative study. Int J Obes Relat Metab Disord27, 955–962.
  6. SKayman, WBruvold& JSStern(1990) Maintenance and relapse after weight loss in women: behavioral aspects. Am J Clin Nutr52, 800–807.
  7. GMManzoni, FPagnini, AGoriniet al. (2009) Can relaxation training reduce emotional eating in women with obesity? An exploratory study with 3 months of follow-up. J Am Diet Assoc109, 1427–1432.
  8. NRReyes, TLOliver, AAKlotzet al. (2012) Similarities and differences between weight loss maintainers and regainers: a qualitative analysis. J Acad Nutr Diet112, 499–505.
  9. PJ Teixeira , MN Silva , SR Coutinho et al. (2010) Mediators of weight loss and weight loss maintenance in middle-aged women. Obesity (Silver Spring) 18, 725–735.

Een reactie plaatsen

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.